Hər bir valideyn övladının özünə güvənən, xoşbəxt və güclü bir fərd kimi böyüməsini istəyir. Lakin özünəinam uşağa sadəcə “Sən möhtəşəmsən” deməklə və ya onun hər istədiyini yerinə yetirməklə inkişaf etmir.
Özünəinam uşağın özünü olduğu kimi qəbul edə bilməsi, səhv etməkdən qorxmaması və yeni təcrübələr qarşısında özünə güvənə bilməsi ilə zamanla formalaşır.
Hər uşağın temperament xüsusiyyətləri fərqlidir. Bəzi uşaqlar daha təşəbbüskar, bəziləri isə daha utancaq ola bilər. Bu fərqlər özlüyündə özünəinam çatışmazlığı demək deyil. Əsas məsələ uşağın öz potensialını kəşf edə biləcəyi və özünü dəyərli hiss edəcəyi bir mühitdə böyüməsidir.
Özünəinam Niyə Vacibdir?
Özünəinamı inkişaf edən uşaqlar qarşılaşdıqları çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə daha həvəsli ola bilərlər. Duyğu və düşüncələrini ifadə etmələri, yeni dostluqlar qurmaları və məsuliyyət götürmələri də daha asanlaşa bilər.
Əlbəttə, özünəinamlı olmaq hər zaman uğurlu olmaq və ya heç vaxt səhv etməmək demək deyil. Əksinə, səhv etdikdən sonra yenidən cəhd etməyə cəsarət göstərə bilmək həqiqi özünəinamın mühüm göstəricilərindən biridir.
Uşaqlarda Özünəinamı Nələr Dəstəkləyir?
Özünəinam gündəlik həyatdakı kiçik, lakin mənalı təcrübələrlə inkişaf edir.
Uşağınızı Olduğu Kimi Qəbul Edin
Hər uşaq fərqlidir. Onu bacısı, qardaşı, əmisi və ya xalası uşaqları, yaxud dostları ilə müqayisə etmək əvəzinə, öz inkişafını görməyə çalışın. Uşaqlar qeyd-şərtsiz qəbul olunduqlarını hiss etdikdə özlərinə güvənməyi daha asan öyrənirlər.
Göstərdiyi Səyi Qiymətləndirin
Yalnız nəticəyə fokuslanmaq əvəzinə uşağın göstərdiyi zəhməti və səyi görmək vacibdir.
Məsələn, “Əhsən, birinci oldun” demək əvəzinə “Bu tapşırıq üçün həqiqətən çox səy göstərdiyini gördüm” demək, uşağın uğurunu yalnız nəticə ilə əlaqələndirməməsinə kömək edə bilər.
Yaşına Uyğun Məsuliyyətlər Verin
Öz otağını yığışdırmaq, süfrənin hazırlanmasına kömək etmək və ya məktəb çantasını özü hazırlamaq kimi yaşına uyğun məsuliyyətlər uşağın “Mən bunu bacarıram” hissini gücləndirir.
Uşağın əvəzinə davamlı olaraq hər şeyi etmək yaxşı niyyətli görünsə də, zamanla onun özünə olan inamına mənfi təsir göstərə bilər.
Səhv Etməsinə İcazə Verin
Heç vaxt səhv etməyən uşaq deyil, səhvlərindən öyrənə bilən uşaq inkişaf edir.
Uşağınız səhv etdikdə onu tənqid etmək əvəzinə birlikdə həll yolu axtara bilərsiniz. Beləliklə, uşaq səhv etməyin öyrənmə prosesinin təbii bir hissəsi olduğunu təcrübədən keçirir.
Duyğularına Önəm Verin
Uşaqlar yalnız uğurlarının deyil, duyğularının da görüldüyünü və nəzərə alındığını hiss etməyə ehtiyac duyurlar.
“Kədərləndiyini görürəm” və ya “Bu vəziyyət səni məyus etmiş ola bilər” kimi ifadələr uşağın başa düşüldüyünü hiss etməsinə kömək edir.
Özünəinamı Zədələyə Bilən Davranışlar
Bəzən fərqində olmadan istifadə etdiyimiz bəzi ifadə və davranışlar uşağın özünə baxışına mənfi təsir göstərə bilər.
- Davamlı olaraq tənqid etmək,
- Başqa uşaqlarla müqayisə etmək,
- Onun əvəzinə daim qərar vermək,
- Özünün görə biləcəyi işləri onun yerinə etmək,
- “Sən onsuz da bunu bacarmazsan” kimi mənfi ifadələr işlətmək,
- Yalnız uğurlarını görüb göstərdiyi səyi nəzərə almamaq.
Bu davranışlar uşağın zamanla öz bacarıq və qabiliyyətlərindən şübhələnməsinə səbəb ola bilər.
Nə Zaman Mütəxəssis Dəstəyi Almaq Lazımdır?
Bəzi uşaqlar xarakter etibarilə daha utancaq və çəkingən ola bilərlər. Bu, təkbaşına problem olduğu anlamına gəlmir.
Lakin uşağın özünəinamının aşağı olması gündəlik həyatına nəzərəçarpacaq dərəcədə təsir edirsə, dostluq münasibətləri qurmaqda çətinlik çəkirsə, davamlı olaraq uğursuz olacağını düşündüyü üçün yeni təcrübələrdən qaçırsa və ya güclü narahatlıq yaşayırsa, mütəxəssis dəstəyi almaq faydalı ola bilər.
Erkən mərhələdə aparılan qiymətləndirmə həm uşağın güclü tərəflərinin dəstəklənməsinə, həm də ehtiyac duyduğu sahələrdə uyğun dəstəyin planlaşdırılmasına kömək edə bilər.
Unutmayın: Özünəinam bir anda formalaşmır. Uşaq özünü təhlükəsiz, qəbul olunmuş və başa düşülmüş hiss etdiyi münasibətlər içərisində zamanla daha da güclənir.