“Uşağıma dəfələrlə deyirəm, amma məni heç dinləmir.”
Əgər siz də zaman-zaman bu cümləni işlədirsinizsə, tək deyilsiniz. Bir çox valideyn uşağının dediklərini nəzərə almadığını və ya eyni xəbərdarlıqları dəfələrlə təkrarlamaq məcburiyyətində qaldığını hiss edə bilər.
Bu vəziyyət zamanla həm valideyn, həm də uşaq üçün yorucu hala çevrilə bilər. Lakin çox vaxt əsas sual “Uşağım məni niyə dinləmir?” deyil, “Ünsiyyətimizdə nə baş verir?” sualıdır.
Uşaqların davranışları hər zaman qəsdən qarşı gəlmək anlamına gəlmir. Bəzən oyunlarına həddindən artıq fokuslana bilərlər, bəzən yaşlarına uyğun olaraq diqqətlərini saxlamaqda çətinlik çəkə bilərlər, bəzən də hisslərini ifadə etməkdə zorlanarlar. Buna görə davranışın arxasındakı səbəbi anlamağa çalışmaq sağlam ünsiyyətin ilk addımıdır.
Uşaqlar valideynlərini niyə dinləməkdə çətinlik çəkə bilər?
Hər uşağın davranışının arxasında fərqli səbəblər ola bilər. Lakin tez-tez rast gəlinən hallar bunlardır:
- Oyuna və ya məşğul olduğu fəaliyyətə çox fokuslanması,
- Diqqətini davam etdirməkdə çətinlik çəkməsi,
- Davamlı xəbərdarlıqlara məruz qaldığı üçün deyilənlərə qarşı laqeydləşməsi,
- Yorğun, ac və ya emosional olaraq çətin vəziyyətdə olması,
- Müstəqillik ehtiyacını ifadə etməyə çalışması,
- Deyilənləri həqiqətən eşitməməsi və ya tam anlamaması.
Uşağınızın sizi dinləməməsi hər zaman hörmətsizlik etdiyi mənasına gəlmir. Əvvəlcə davranışın altında yatan səbəbi anlamağa çalışmaq vacibdir.
Davamlı təkrar etmək niyə təsirli olmur?
Bir istəyi dəfələrlə təkrarlamaq çox vaxt gözlənilən nəticəni vermir. Hətta zamanla uşaq deyilənləri ilk dəfə yerinə yetirməməyi öyrənə bilər.
Məsələn, “Oyuncaqlarını topla.” cümləsini ard-arda bir neçə dəfə demək əvəzinə, uşağınızla göz təması quraraq qısa və aydın şəkildə danışmaq daha təsirli ola bilər.
Ünsiyyətdə vacib olan yalnız nə dediyimiz deyil, bunu necə dediyimizdir.
Uşağınızla ünsiyyəti gücləndirmək üçün nə edə bilərsiniz?
Əvvəlcə əlaqə qurmağa çalışın.
Uşağınız başqa bir işlə məşğuldursa, uzaqdan səslənmək əvəzinə yanına gedin, göz təması qurun və diqqətini sizə yönəltməsini gözləyin.
Qısa və aydın cümlələrdən istifadə edin.
Uzun izahlar əvəzinə, yaşına uyğun və konkret ifadələr seçin. Uşaqlar üçün eyni anda çox məlumatı qəbul etmək hər zaman asan olmaya bilər.
Seçim haqqı verin.
“Əvvəl oyuncaqlarını toplamaq istəyirsən, yoxsa kitablarını?” kimi seçimlər uşağın prosesə daha istəkli qoşulmasına kömək edə bilər.
Müsbət davranışları fərq edin.
“İlk dediyimdə otağına getdiyini gördüm, təşəkkür edirəm.” kimi ifadələr müsbət davranışların təkrarlanmasına kömək edə bilər.
Ardıcıl olmağa çalışın.
Bəzən tətbiq edilən, bəzən isə unudulan qaydalar uşaqlarda qarışıqlıq yarada bilər. Aydın və ardıcıl yanaşma uşağın gözləntiləri daha yaxşı anlamasına kömək edir.
Hansı yanaşmalar ünsiyyəti çətinləşdirə bilər?
- Davamlı qışqıraraq danışmaq,
- Uşağı bacı-qardaşı və ya dostları ilə müqayisə etmək,
- “Sən onsuz da heç dinləmirsən.” kimi etiketləyici ifadələr işlətmək,
- Eyni xəbərdarlığı dəfələrlə təkrarlamaq,
- Uşağın duyğu və düşüncələrini dinləmədən yalnız davranışına fokuslanmaq.
Bu yanaşmalar qısa müddətdə nəticə verirmiş kimi görünsə də, zamanla ünsiyyəti gücləndirmək əvəzinə zəiflədə bilər.
Nə zaman mütəxəssis dəstəyi almaq lazımdır?
Hər uşaq zaman-zaman qaydalara əməl etməkdə çətinlik çəkə bilər. Bu, inkişaf prosesinin təbii bir hissəsidir.
Lakin ünsiyyət problemləri uzun müddətdir davam edirsə, evdə tez-tez münaqişələr yaşanırsa və bu vəziyyət uşağın məktəb, dostluq və ailə həyatına ciddi təsir edirsə, mütəxəssis dəstəyi almaq faydalı ola bilər.
Sağlam ünsiyyət uşağın duyğularını anlamaq və valideyn olaraq daha ardıcıl yanaşma formalaşdırmaqla güclənir.